Polscy tłumacze o Coetzeem

Michał Kłobukowski, tłumacz J.M. Coetzeego

Coetzee na pewno nie jest pisarzem celującym w szeroką publiczność.

Nigdy z nim nie korespondowałem, ani nie zetknąłem się osobiście. Wyobrażam go sobie jako kogoś, kto jest bardzo niezależny. Myślę, że na wieść o nagrodzie Nobla zareagował tak, jak Szymborska, czyli wpadł w popłoch. Coetzee jest w pewnym sensie niedzisiejszy, jego książki nie kojarzą mi się z żadnym izmem. Pisze w sposób nieskomplikowany, po prostu opowiada historię. Bardzo niewiele jest u niego zdań, które - czytając - ma się wrażenie, że autorowi chodziło o efekt brzmieniowy, albo o błyśnięcie wirtuozerią. Tam wirtuozerii nie ma, jest rzetelna technika, podporządkowana pewnemu zadaniu. Josif Brodski napisał esej, w którym tłumaczył, na czym polega różnica między poezją a prozą, i dlaczego pisanie tej pierwszej jest zadanie trudniejszym i bardziej odpowiedzialnym. Porównał wiersz do samolotu, który wzbija się w powietrze i musi mieć wszystkie śrubki na miejscu, bo jeśli się którejś zapomni, to podczas lotu już się jej nie uda ściągnąć z ziemi. Proza Coetzee'ego nie jest prozą poetycką ale sprawia wrażenie pojazdu, w którym nie ma ani jednej zbędnej części.

Jerzy Jarniewicz

Coetzee tworzył w kraju, gdzie od pisarzy oczekiwano i nadal oczekuje się, że dadzą świadectwo swoim czasom. Coetzee nie może od tego uciec, ale jednocześnie jest świadomy, że tworzenie pod presją bieżących wydarzeń może prowadzić do publicystyki zamiast literatury i pisania dzieł ulotnych. Stąd poszukiwania nowych form i gatunków, które pozwoliłyby mu odsunąć groźbę literatury uproszczonej i doraźnej. Dlatego najlepsze jego książki to alegorie i pastisze, np. minipowieść "Życie i czasy Michaela Foe". Coetzee pisze inaczej niż inni pisarze południowoafrykańscy Gordimer i Brink - krajobraz swoich powieści przenosi w apokaliptyczny świat mitów i świat wewnętrzny swych bohaterów.